Trong không gian se lạnh của tiết trời ngày xuân, du ngoạn núi rừng Tây Bắc, các du khách vui hào hứng khi chạm ngõ cùng phiên chợ vùng cao hiện lên đậm với sắc màu thổ cẩm, tiếng khèn, hương vị bản địa, tạo không gian văn hóa độc đáo, khó quên.
Giữa mênh mang núi rừng Tây Bắc, vẻ đẹp của miền sơn cước không chỉ đến từ những dãy núi trùng điệp hay những thửa ruộng bậc thang trải dài theo mùa mà còn tỏa ra từ nhịp sống rộn ràng của các phiên chợ vùng cao. Ở đó, tiếng cười nói hòa trong tiếng khèn, sắc váy thổ cẩm rực rỡ nổi bật giữa làn sương bảng lảng… tạo nên một bức tranh đầy sức sống. Mỗi phiên chợ ở Tuyên Quang, Lai Châu hay Sơn La… lại có nét độc đáo riêng khiến du khách đi từ bất ngờ đến thú vị bởi nhịp điệu, hương vị và âm thanh của cộng đồng các dân tộc thiểu số. Không gian văn hóa ấy được dệt bằng sắc màu và cảm xúc mộc mạc, đủ để ai từng một lần đặt chân tới đều để lại những ấn tượng sâu đậm, khó quên.
Chợ Đồng Văn – hồn sống trên cao nguyên đá
Nằm trên cao nguyên đá Đồng Văn (Tuyên Quang), chợ Đồng Văn diễn ra đều đặn vào chủ nhật hàng tuần. Từ sáng sớm, con đường quanh co dẫn lên chợ đã rộn rã tiếng cười nói, tiếng khèn cùng hình ảnh những cô gái Mông trong trang phục thổ cẩm sặc sỡ và những người dân từ các bản xa mang theo rau củ, thảo mộc, gia súc và các sản vật núi rừng.
Chợ Đồng Văn hội tụ đông đảo đồng bào các dân tộc thiểu số như Mông, Dao, Lô Lô, Tày, Nùng… tạo nên một không gian đa sắc màu. Người dân đến chợ trao đổi nông sản, hàng thủ công và sản vật địa phương; đồng thời giao lưu văn hóa, biểu diễn những tiết mục văn nghệ đặc sắc góp phần giữ gìn tập tục truyền thống. Tại đây, còn có các gian hàng bày bán thổ cẩm, trang phục truyền thống, trang sức bạc, đồ lưu niệm thủ công, nông sản địa phương và thảo dược… giúp du khách có thêm trải nghiệm mua sắm độc đáo và giàu tính bản địa.
Ẩm thực phiên chợ Đồng Văn cũng là một điểm nhấn khó quên. Du khách có thể thưởng thức những hương vị đặc trưng của núi rừng Tây Bắc như: thắng cố, bánh tam giác mạch, xôi ngũ sắc, cơm lam. Cùng với đó, âm thanh của tiếng khèn, tiếng sáo và những màn trình diễn nhỏ ở các góc chợ giúp du khách cảm nhận trọn vẹn nhịp sống, sự mến khách và bản sắc văn hóa của người Mông cũng như các dân tộc vùng cao.
Rực rỡ sắc màu phiên chợ Bắc Hà
Nằm ở trung tâm thị trấn Bắc Hà, chợ Bắc Hà (Lào Cai) diễn ra vào mỗi chủ nhật, là một trong những phiên chợ nổi tiếng nhất Tây Bắc. Đây là nơi giao thoa văn hóa của các dân tộc Mông, Dao, Tày, Kinh… với sản phẩm phong phú: thổ cẩm, trang phục dân tộc, nông sản, gia súc…
Không khí chợ sôi động từ sáng sớm, khi những chiếc xe chở nông sản từ các bản xa tìm về, hòa cùng tiếng trao đổi mua bán và âm thanh réo rắt của tiếng khèn. Điểm nhấn ở chợ Bắc Hà chính là sắc màu rực rỡ của trang phục truyền thống, đặc biệt là váy áo, khăn đội đầu và giỏ tre đầy màu sắc của phụ nữ Mông Hoa, tạo nên một bức tranh sống động, vừa náo nhiệt vừa đậm chất văn hóa vùng cao.
Du khách có thể trải nghiệm mặc trang phục dân tộc, mua nông sản hoặc thưởng thức ngay các món ẩm thực địa phương như: thắng cố ngựa, phở chua, mèn mén, bánh dày ngũ sắc, bánh ngô… và tất nhiên, không thể thiếu chén rượu ngô thơm nồng. Sản vật đặc trưng ở chợ Bắc Hà bao gồm các loại gia vị, thảo dược, mật ong rừng và trà shan tuyết quý hiếm.
Đặc biệt, khu chợ ngựa luôn thu hút sự chú ý bởi hàng trăm con ngựa được đưa về mua bán, trao đổi, tạo nên không khí náo nhiệt. Đây là nét đặc sắc hiếm có, làm nên sức hút độc đáo của chợ phiên Bắc Hà.
Phiên chợ cộng đồng Sìn Suối Hồ
Nằm trên sườn núi xanh mướt của bản Sìn Suối Hồ (Lai Châu), chợ Sìn Suối Hồ họp vào chủ nhật hàng tuần, thu hút đông đảo đồng bào Mông, Thái, Dao và Hà Nhì từ các bản lân cận. Khác với các chợ lớn như Bắc Hà hay Đồng Văn, Sìn Suối Hồ có quy mô vừa phải, không gian thoáng đãng và yên bình, mang đến trải nghiệm gần gũi, chân thật cho du khách.
Ở đây bày bán đa dạng sản vật bản địa như rau rừng, thảo dược, mật ong, cơm lam, măng rừng, sâm đất, các loại bánh truyền thống và gia súc nhỏ. Du khách có thể trải nghiệm mặc trang phục dân tộc, thưởng thức các món ẩm thực truyền thống như thịt hun khói, cơm lam, măng rừng, bánh rán, rượu địa phương và tham gia các hoạt động sinh hoạt cộng đồng như gói xôi, trao đổi hàng hóa theo phong tục bản địa.
Phiên chợ không chỉ là nơi giao thương mà còn là trung tâm văn hóa sống động, phản ánh đời sống, tín ngưỡng và bản sắc độc đáo của người dân vùng núi Lai Châu.
Chợ San Thàng đậm đà bản sắc người Thái đen
Chợ San Thàng (Lai Châu) diễn ra vào sáng thứ 5 và chủ nhật hàng tuần, phiên chợ đêm hoạt động các thứ 7, nổi bật với nét văn hóa của người Thái đen. Phiên chợ không quá lớn nhưng rất đậm bản sắc địa phương.
Du khách sẽ ấn tượng bởi những tấm thổ cẩm đen đỏ, những chiếc vòng bạc lấp lánh trên cổ tay phụ nữ Thái, mùi thơm đặc trưng từ các loại nông sản tươi và gia vị. Những loại rau su su, cải mèo, tam thất, cùng các sản vật rừng như măng, nấm hương… tươi ngon được bày bán chủ yếu ở chợ
Ngoài thắng cố ngựa, phở nhắng (hay còn gọi là phở Giáy) là món ăn nổi tiếng không thể bỏ qua tại chợ San Thàng. Điểm đặc biệt của món phở này là sợi phở do chính người dân địa phương làm, nước dùng ngọt béo, ăn kèm thịt lợn và các loại rau rừng tươi, tạo nên hương vị đặc trưng và rất hợp khẩu vị. Bên cạnh đó, chợ còn bày bán nhiều món bánh truyền thống như bánh bò, bánh cắt cùng các món thịt xiên nướng thơm lừng.
Một điểm nhấn khác của chợ San Thàng là khu vực mua bán trâu, nơi đồng bào Thái đen mang trâu, bò ra trao đổi. Không khí nhộn nhịp với tiếng mặc cả, khen chê và cả tiếng kêu của những chú trâu bò, phản ánh tập quán chăn nuôi và đời sống nông nghiệp đặc trưng của người dân địa phương. Người mua và người bán thương lượng trực tiếp, vừa theo phong tục vừa dựa vào kinh nghiệm chăm nuôi lâu năm. Ngoài giao dịch, khu chợ trâu còn là nơi gặp gỡ, giao lưu giữa các gia đình, thể hiện rõ tinh thần cộng đồng của người Thái đen.
Pà Cò – phiên chợ đậm sắc màu dân tộc Mông
Nằm trên ranh giới Mộc Châu (Sơn La) và Mai Châu (Hòa Bình cũ), chợ Pà Cò họp sáng chủ nhật hàng tuần. Phiên chợ chủ yếu của đồng bào người Mông và có một phần người dân tộc Thái. Chợ nổi tiếng với các sản phẩm thổ cẩm thủ công tinh xảo như váy, áo, mũ, khăn đội đầu, vải lanh thêu sáp ong… Một số bộ trang phục dân tộc hoàn thiện có giá khá cao, thể hiện tay nghề và văn hóa đặc trưng của đồng bào. Bên cạnh thổ cẩm, chợ còn bày bán nông sản, gia súc nhỏ, đồ thủ công, cây giống...
Ẩm thực phiên chợ Pà Cò cũng rất hấp dẫn với các món cơm lam, thịt hun khói, bánh dân tộc, rượu ngô… Không khí chợ sôi động nhưng vẫn giữ nét truyền thống và gần gũi, khiến chợ Pà Cò trở thành điểm đến văn hóa ẩm thực đặc sắc nhất Sơn La, lưu giữ trọn vẹn văn hóa của người Mông giữa Tây Bắc hùng vĩ.
Nét đẹp của những phiên chợ vùng cao
Điều đặc biệt của các phiên chợ vùng cao chính là không gian thiên nhiên bao quanh. Hầu hết các chợ nằm trên cao nguyên, bãi đất rộng hoặc sát chân núi, giúp du khách vừa trải nghiệm mua sắm vừa ngắm nhìn cảnh quan hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc.
Nét đẹp của chợ vùng cao đến từ những điều rất giản dị: chiếc gùi đeo sau vai, bó măng rừng còn ướt sương, chai mật ong rừng vàng óng hay tấm thổ cẩm được dệt trong nhiều tuần. Bà con đến chợ mang theo niềm vui gặp gỡ, sẻ chia. Họ trao đổi hàng hóa bằng sự tin tưởng, mặc cả bằng tiếng cười và coi chợ là dịp để “mặc đẹp”, để gặp gỡ bạn bè từ các bản làng xa xôi. Vì thế, đến chợ phiên không chỉ để mua bán, mà còn để sống trong không khí cộng đồng đậm tính nhân văn của người miền núi.
Một nét đặc sắc khác là sự giao thoa văn hóa thể hiện qua trang phục. Chỉ cần đứng ở chợ, du khách có thể thấy cả một bức tranh sống động: váy hoa xòe rực rỡ của người Mông, khăn đỏ của người Dao, áo chàm của người Thái, thổ cẩm sặc sỡ của Hà Nhì… Mỗi bộ trang phục là một phần lịch sử và ký ức của từng tộc người, khiến chợ trở thành nơi gìn giữ văn hóa tự nhiên nhất.
Ẩm thực cũng góp phần tạo nên bản sắc chợ phiên. Từ những món ăn chế biến ngay tại chỗ như thịt nướng, cơm lam, mèn mén, thắng cố… đến các loại rau rừng, gia vị bản địa, chè cổ thụ… tất cả đều mang hương vị nguyên bản của núi rừng. Trong làn khói nghi ngút và tiếng trò chuyện rộn rã, du khách vừa thưởng thức món ăn vừa ngắm nhìn nhịp sống chợ phiên chính để cảm nhận sự hồn hậu và mến khách của người vùng cao.
Nếu có dịp đến với Tây Bắc, hãy một lần ghé thăm một phiên chợ vùng cao, bạn sẽ nhận ra một không gian tràn đầy nhựa sống. Ở đó, những nét đẹp và mọi phong tục tập quán của người bản địa được thể hiện một cách chân thật nhất. Và ở chính không gian ấy, bạn sẽ mang theo về những ký ức riêng đầy sắc màu và âm thanh của núi rừng.
Quỳnh Hạ
