Giữa những đồi chè xanh mướt trải dài dưới chân dãy Tam Đảo, Không gian văn hóa Trà Tân Cương (Thái Nguyên) không chỉ là một điểm tham quan mà còn là nơi lưu giữ ký ức, văn hóa và tinh hoa của nghề chè Thái Nguyên. Đến đây, du khách được ngắm nhìn hiện vật, được bước vào hành trình khám phá lịch sử, nghệ thuật thưởng trà và những câu chuyện làm nên danh tiếng của vùng trà nổi tiếng nhất Việt Nam.
Theo dấu hương trà trong “bảo tàng sống” giữa vùng chè Tân Cương
Cách trung tâm thành phố Thái Nguyên khoảng 12km, Không gian văn hóa Trà Tân Cương tọa lạc tại xóm Soi Vàng, giữa những đồi chè xanh ngút mắt của xã Tân Cương. Công trình được xây dựng trên diện tích 1,7ha và đi vào hoạt động từ Festival Trà Quốc tế – Việt Nam năm 2011.
Sau 15 năm hoạt động, nơi đây đã đón hàng triệu lượt khách trong và ngoài nước. Riêng năm 2025, có gần 17.000 lượt khách đến tham quan, nghiên cứu và trải nghiệm văn hóa trà. Không gian này ngày càng khẳng định vai trò là một “bảo tàng sống” về trà, nơi lưu giữ Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Tri thức trồng và chế biến chè Tân Cương” được công nhận năm 2023.
Bước qua cổng khu trưng bày ngoài trời, du khách dễ dàng bị thu hút bởi công trình “Ấm trà tri kỷ”, được xác lập kỷ lục là ấm trà gắn gốm sứ lớn nhất Việt Nam. Công trình do nghệ nhân Nguyễn Thị Thu Thủy (tác giả Con đường gốm sứ ven sông Hồng) thực hiện, trở thành biểu tượng độc đáo của văn hóa trà Thái Nguyên.
Không gian văn hóa được tổ chức thành ba khu vực chính gồm: không gian trưng bày ngoài trời, nhà trưng bày và không gian thưởng trà. Mỗi khu vực mở ra một lát cắt khác nhau về lịch sử, văn hóa và đời sống của vùng chè Tân Cương.
Theo dấu hương trà trong “bảo tàng sống” giữa vùng chè Tân Cương
Cách trung tâm thành phố Thái Nguyên khoảng 12km, Không gian văn hóa Trà Tân Cương tọa lạc tại xóm Soi Vàng, giữa những đồi chè xanh ngút mắt của xã Tân Cương. Công trình được xây dựng trên diện tích 1,7ha và đi vào hoạt động từ Festival Trà Quốc tế – Việt Nam năm 2011.
Sau 15 năm hoạt động, nơi đây đã đón hàng triệu lượt khách trong và ngoài nước. Riêng năm 2025, có gần 17.000 lượt khách đến tham quan, nghiên cứu và trải nghiệm văn hóa trà. Không gian này ngày càng khẳng định vai trò là một “bảo tàng sống” về trà, nơi lưu giữ Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Tri thức trồng và chế biến chè Tân Cương” được công nhận năm 2023.
Bước qua cổng khu trưng bày ngoài trời, du khách dễ dàng bị thu hút bởi công trình “Ấm trà tri kỷ”, được xác lập kỷ lục là ấm trà gắn gốm sứ lớn nhất Việt Nam. Công trình do nghệ nhân Nguyễn Thị Thu Thủy (tác giả Con đường gốm sứ ven sông Hồng) thực hiện, trở thành biểu tượng độc đáo của văn hóa trà Thái Nguyên.
Không gian văn hóa được tổ chức thành ba khu vực chính gồm: không gian trưng bày ngoài trời, nhà trưng bày và không gian thưởng trà. Mỗi khu vực mở ra một lát cắt khác nhau về lịch sử, văn hóa và đời sống của vùng chè Tân Cương.
Khám phá nghệ thuật thưởng trà của người Việt
Điều thú vị nhất tại Không gian văn hóa Trà Tân Cương là hành trình tìm hiểu nghệ thuật thưởng trà. Tại khu trưng bày, hàng trăm bộ ấm chén có niên đại từ thế kỷ XIX đến nay được giới thiệu công phu. Nhiều hiện vật đến từ các nhà sưu tập, nhà nghiên cứu trà, phản ánh sự phát triển của văn hóa thưởng trà Việt Nam qua nhiều thời kỳ.
Theo các hướng dẫn viên, văn hóa trà Việt khác với trà đạo Nhật Bản hay trà kinh Trung Hoa. Nếu người Nhật đề cao nghi lễ, người Trung Quốc coi trọng triết lý thì trà Việt gần gũi hơn với đời sống thường nhật, nhưng vẫn rất tinh tế.
Từ xa xưa, người Việt đã hình thành ba phong cách thưởng trà: trà gắn với đời sống tâm linh, trà như một thú vui tao nhã của người trí thức và trà mang đậm phong vị dân gian trong đời sống cộng đồng.
Điều khiến nhiều du khách bất ngờ là để có một chén trà ngon, người làm chè phải trải qua quy trình chế biến vô cùng cầu kỳ. Chè được hái thủ công, chỉ chọn những búp non đạt chuẩn, sau đó trải qua các công đoạn làm héo, sao, vò, sấy bằng những bí quyết được truyền từ đời này sang đời khác.
Anh Bùi Trọng Đại, Giám đốc HTX Trà và Du lịch cộng đồng Tiến Yên, gia đình có hơn 50 năm gắn bó với nghề chè vùng đất Tân Cương cho biết: “Người làm chè phải rất kiên nhẫn từ khâu trồng chè, chăm bón, thu hái đến diệt men, sao sấy đến cho ra sản phẩm hoàn chỉnh. Chỉ cần nhiệt độ sao chè không chuẩn hoặc thời gian vò chưa đủ là hương vị đã khác. Mỗi gia đình đều có bí quyết riêng để tạo nên hương trà đặc trưng”.
Tại không gian thưởng trà, sự chia sẻ của anh Bùi Trọng Đại giúp du khách trực tiếp cảm nhận những khác biệt của các loại trà. Người thưởng trà không chỉ cảm nhận hương vị mà còn hiểu hơn về sự tỉ mỉ và tình yêu nghề của người làm chè.
Từ văn hóa trà đến du lịch cộng đồng
Trung tuần tháng 5 vừa qua, Mùa du lịch Thái Nguyên năm 2026 đã chính thức khai mạc với chủ đề “Bản giao hưởng: Hồ trên núi – Trà trong mây”. Đây không chỉ là việc định vị lại thương hiệu du lịch của Thái Nguyên với các sản phẩm du lịch mới, mà còn là hướng đi để Thái Nguyên kết nối giá trị chè truyền thống với trải nghiệm sinh thái, văn hóa và nghỉ dưỡng. Thông qua hành trình này, Thái Nguyên mong muốn đưa du khách đến gần hơn với vùng chè, với người làm chè và với bản sắc riêng có, từ đó xây dựng thương hiệu du lịch xanh, bền vững gắn với văn hóa trà. Trong đó, Không gian văn hóa Trà Tân Cương là điểm kết nối quan trọng với các mô hình du lịch cộng đồng vùng chè.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Hải, xã La Bằng, tỉnh Thái Nguyên chia sẻ: “Thái Nguyên có khí hậu mát mẻ, quanh năm mây phủ. Chính sương núi đã nuôi dưỡng, tạo nên vị ngọt từng búp chè. Vì thế, người dân Thái Nguyên luôn trân trọng giữ gìn những búp chè ngon mà thiên nhiên ban tặng và công phu chế biến để du khách trong và ngoài nước được thưởng thức…”
Bên trong khu trưng bày xuất hiện những mô hình homestay, nhà sàn đặc trưng của các hợp tác xã chè nổi tiếng như Tiến Yên, Hảo Đạt, Thắng Hường… Đây là những địa chỉ được nhiều du khách lựa chọn để trải nghiệm hái chè, sao chè, thưởng trà và tìm hiểu đời sống người dân địa phương.
Ông Nguyễn Chu Thu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và du lịch tỉnh Thái Nguyên cho biết, Không gian văn hóa Trà Tân Cương có vị trí trung tâm vùng chè, cảnh quan đẹp và phù hợp cho các hoạt động nghiên cứu, trải nghiệm, tìm hiểu văn hóa trà. Đây là điểm nhấn quan trọng trong việc quảng bá sản phẩm chè và du lịch vùng Đệ nhất danh trà. Tỉnh Thái Nguyên đang tích cực kết nối với ngành giáo dục, doanh nghiệp lữ hành và các điểm du lịch cộng đồng để đưa học sinh, sinh viên và du khách đến tham quan. Không gian văn hóa Trà Tân Cương không chỉ giới thiệu văn hóa trà mà còn đóng vai trò cầu nối giữa du khách với các điểm du lịch cộng đồng trong vùng, góp phần quảng bá sản phẩm chè và hình ảnh con người Thái Nguyên.
“Không gian văn hóa Trà Tân Cương là điểm đến rất phù hợp với xu hướng du lịch trải nghiệm hiện nay. Du khách được tìm hiểu văn hóa, tham gia hoạt động thực tế và kết nối với cộng đồng địa phương. Đó là điều mà nhiều du khách quốc tế đặc biệt yêu thích. Mùa du lịch Thái Nguyên năm 2026 là dịp để quảng bá hình ảnh quê hương Thái Nguyên giàu bản sắc văn hóa, nổi tiếng với vùng chè đặc sản, cảnh quan thiên nhiên độc đáo và con người thân thiện, mến khách; đồng thời khẳng định vị thế của du lịch Thái Nguyên trong liên kết phát triển du lịch vùng trung du và miền núi phía Bắc” – Bà Lê Mai Anh, Hiệp hội Du lịch Thái Nguyên đánh giá.
Trong chiến lược phát triển kinh tế chè, Thái Nguyên đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa doanh thu ngành chè đạt khoảng 25.000 tỷ đồng. Việc gắn văn hóa trà với du lịch, trong đó phát huy vai trò của Không gian văn hóa Trà Tân Cương, được xem là một trong những giải pháp quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu này.
Rời Tân Cương khi nắng chiều phủ vàng những đồi chè, nhiều du khách mang theo không chỉ vài gói trà làm quà mà còn là những câu chuyện về một vùng đất đã biến cây chè thành di sản văn hóa. Và giữa hành trình khám phá Thái Nguyên hôm nay, Không gian văn hóa Trà Tân Cương vẫn là nơi lý tưởng nhất để bắt đầu câu chuyện ấy – câu chuyện được kể bằng hương trà, bằng ký ức và bằng niềm tự hào của vùng đất mang danh xưng “Đệ nhất danh trà” Việt Nam.
Quỳnh Hạ ( Theo TITC)
