Nằm cách trung tâm Vườn Quốc gia Ba Bể khoảng 8 km, động Hua Mạ nép mình nơi lưng chừng núi Cô Đơn, thuộc thôn Bản Pjan, xã Đồng Phúc, tỉnh Thái Nguyên. Hành trình thăm động Hua Mạ đã mở ra cho đoàn khách lạc vào một thế giới thạch nhũ kỳ ảo, nơi thiên nhiên, huyền thoại và cảm xúc giao thoa trong từng bước chân khám phá.
Huyền thoại về Động Hua Mạ
Theo lời kể của bà Nguyễn Hoàng Liên, cán bộ Trung tâm khai thác xúc tiến phát triển du lịch tỉnh Thái Nguyên, người bạn đồng hành của nhóm khảo sát, Bà Liên cho biết“Hua Mạ” trong tiếng Tày có nghĩa là “Đầu Ngựa”. Tương truyền, thuở xa xưa, khi giặc ngoại xâm tràn tới, dân làng đã chạy vào hang trú ẩn. Cửa hang sau đó bị lấp kín, để lại bên trong những tiếng kêu ai oán vọng ra từ lòng núi, day dứt qua năm tháng.
Nhiều năm sau, một vị tướng đi qua sông Chợ Lèng. Khi đến chân núi, con ngựa của ông bỗng hí vang và dừng lại, không chịu tiến bước. Đêm xuống, giữa không gian tĩnh mịch, ông nghe thấy những âm thanh than khóc vọng ra từ lòng núi. Sau khi được người dân kể lại câu chuyện, vị tướng đã làm lễ tế bằng đầu ngựa trước cửa hang. Kỳ lạ thay, từ đó, những âm thanh bí ẩn dần lặng im. Hang động cũng từ đó mang tên Hua Mạ, như một cách lưu giữ ký ức của vùng đất.
Câu chuyện huyền thoại ấy, khi đặt trong không gian địa chất hàng nghìn năm kiến tạo, khiến Hua Mạ không còn là một điểm tham quan đơn thuần. Mỗi bước chân trong lòng động như chạm vào một lớp ký ức, nơi thiên nhiên và con người cùng để lại dấu vết. Ở đó, cảnh sắc không chỉ để ngắm nhìn, mà còn để lắng nghe và cảm nhận.
Bà Nguyễn Hoàng Liên nói thêm: Di tích Hua Mạ phù hợp với nhiều đối tượng du khách, từ người cao tuổi đến trẻ nhỏ tìm đến trải nghiệm. “Đây là một điểm đến có tính chinh phục vừa phải. Du khách chỉ cần chuẩn bị sức khỏe và một tinh thần thoải mái để tận hưởng vẻ đẹp của hang”.“Hiện nay, đơn vị đang duy trì và bảo tồn giá trị của động để trở thành điểm đến hấp dẫn. Hua Mạ được nhiều du khách đánh giá là một trong những hang động đẹp và tự nhiên nhất của vùng. Chúng tôi cũng chỉnh trang khuôn viên, lắp đặt ghế nghỉ, cải thiện hệ thống chiếu sáng để phục vụ du khách tốt hơn”.
Thăm Hua Mạ Lạc trôi giữa miền “rừng in bóng xuống lòng hồ”
Khi mọi người cùng chạm ngưỡng cửa động, một làn hơi mát lành từ lòng núi thở ra, khẽ chạm vào da thịt, đủ để xua tan mỏi mệt và đánh thức mọi giác quan sau hành trình leo dốc. Bước vào bên trong, không gian mở ra bất ngờ, rộng, sâu và thoáng đãng. Lối đi không gập ghềnh, nền đá khô ráo, đủ êm để cả người già lẫn trẻ nhỏ đều có thể ung dung khám phá. Hua Mạ không đặt ra thử thách khắc nghiệt mà đón nhận con người bằng sự vừa vặn, như thể đã tính sẵn nhịp bước của mỗi du khách.
Nhưng chính trong sự “dễ chạm tới” ấy lại ẩn giấu một thế giới khác với sự tĩnh lặng và huyền hoặc. Từng lớp thạch nhũ chồng lên nhau, rủ xuống, vươn lên, uốn lượn theo những hình hài khó gọi tên. Có khối mềm mại như dòng chảy đã hóa đá, có khối sắc cạnh như những mũi thời gian kết tinh. Ánh sáng len qua từng kẽ đá, lúc ẩn lúc hiện, khiến không gian như vừa thực vừa mộng.
Và thế là, người ta nhận ra: có những nơi không cần hiểm trở để trở nên kỳ vĩ. Chỉ cần đủ nguyên sơ, đủ tĩnh, thiên nhiên đã tự viết nên một câu chuyện mà mỗi bước chân đi qua đều là một lần lật giở.
Con đường lên động không dành cho những bước chân vội vã. Hơn 300 mét bậc đá uốn lượn theo triền núi, len qua tán rừng nguyên sinh xanh thẳm, buộc người ta phải chậm lại, hít một hơi sâu, lắng nghe tiếng gió luồn qua kẽ lá và nhịp bước của chính mình. Và rồi, khi chạm đến cửa động, mọi nhọc nhằn dường như tan biến. Từ độ cao ấy, dòng sông Chợ Lèng hiện ra hiền hòa như dải lụa mềm, bản làng thấp thoáng giữa những thửa ruộng bậc thang mùa lúa chín, vẽ nên một bức tranh sơn thủy vừa sống động, vừa an nhiên.
Ẩn sâu trong lòng núi, động Hua Mạ kéo dài gần 700 mét theo hướng Đông, mở lối về phía Nam. Từ cửa động đi xuống hơn 100 mét là đến không gian chính, nơi trần động vút cao tới 50 mét, bề ngang trải rộng từ 30 đến 50 mét. Nền động khô ráo, không khí trong lành, mát dịu vào mùa hè và ấm áp khi đông về, tạo nên một hệ vi khí hậu dễ chịu hiếm có giữa lòng núi đá.
Điều khiến Hua Mạ trở nên đặc biệt nằm ở sự nguyên sơ gần như nguyên vẹn. Dù đã được khảo sát phục vụ du lịch từ những năm 2003-2004, nơi đây vẫn giữ được dáng vẻ trầm mặc vốn có. Không gian không bị chen lấn bởi những lớp dịch vụ dày đặc, những can thiệp của con người dừng lại ở mức vừa đủ để bảo đảm an toàn và trải nghiệm. Chính sự tiết chế ấy giữ lại cho Hua Mạ một vẻ đẹp thuần khiết, như một viên ngọc chưa bị mài mòn bởi thời gian và thương mại hóa.
Theo đánh giá của các chuyên gia khảo sát cùng cảm nhận thực tế của nhiều du khách, Hua Mạ là một trong những hang động tự nhiên còn nguyên vẹn và đẹp nhất trong khu vực Đông Tây Bắc. Nhận định ấy không chỉ là lời khen, mà được kiểm chứng qua từng lớp đá, từng khối nhũ, từng khoảng không gian vẫn còn nguyên dấu tích của hàng nghìn năm kiến tạo.
Bước vào lòng động, cảm giác đầu tiên không phải là sự choáng ngợp, mà là một sự chuyển mình rõ rệt của không gian và cảm xúc. Ánh sáng bên ngoài lặng lẽ lùi lại phía sau, nhường chỗ cho một thế giới khác, nơi bóng tối, ánh đèn và đá hòa quyện, tạo nên một thứ ngôn ngữ riêng của thiên nhiên.
Hệ thống thạch nhũ trong động dày đặc và phong phú, như một bảo tàng sống của thời gian. Có khối trắng trong như pha lê mới hình thành, có khối mang sắc trầm mặc của năm tháng. Những hình thù hiện lên đầy gợi mở, khi là tượng Phật Bà Quan Âm trên đài sen, khi là thầy trò Đường Tăng trên hành trình thỉnh kinh, khi lại hóa thành những vòm đá tựa cổng trời hay những dải nhũ mềm mại như rèm lụa. Ở một góc khác, hình ảnh tựa cây đàn đá hay “tháp bút” vươn thẳng càng khơi gợi những liên tưởng về hành trình tri thức và sáng tạo.
Chính giữa lòng động mở ra một khoảng không rộng lớn, tựa như một sân khấu tự nhiên nơi mọi ánh nhìn đều hội tụ. Ánh sáng được bố trí khéo léo, len lỏi qua từng lớp nhũ đá, tạo nên hiệu ứng lung linh, biến không gian nơi đây thành một miền siêu thực, nơi ranh giới giữa thực và mộng trở nên mong manh.
Cảm xúc sau chuyến đi
Bà Nguyễn Thị Hà, Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần GBest Việt Nam, chia sẻ: “Tôi nghĩ rằng khi du khách đến đây sẽ có cảm giác rất ồ òa. Việt Nam có nhiều hang động, nhưng Hua Mạ tạo ra những cung bậc cảm xúc rất khác. Ngay từ cửa động là không gian rộng lớn, đi sâu vào lại xuất hiện dày đặc măng đá, nhũ đá với hình thù phong phú. Có lúc tôi cảm giác như đang ở trong một bộ phim Avatar”.
Cảm xúc ấy không phải là cá biệt. Ông Takumi Yamamoto, du khách đến từ Nhật Bản, bày tỏ: “Đây là lần đầu tiên tôi đến Hua Mạ. Điều khiến tôi ấn tượng nhất là những khối nhũ đá rất đẹp trong lòng núi. Vẻ đẹp ở đây hoang sơ, mang lại cảm giác khác biệt hoàn toàn với những nơi tôi từng đi”.
Trong khi đó, chị Kristina, du khách đến từ Thụy Điển, lại bị chinh phục bởi hiệu ứng ánh sáng và không gian: “Hang động này thật lộng lẫy với những màu sắc đan xen từ các ánh đèn. Cảnh tượng rất đẹp và có thể nhìn rõ mọi chi tiết của thạch nhũ. Việt Nam rất xanh tươi, con người thân thiện. Tôi thực sự rất vui vì đã thực hiện chuyến đi này”.
Không gian ấy còn mang một “âm thanh” rất riêng. Đứng giữa lòng động, du khách có thể cảm nhận rõ những âm vang vọng lại từ vòm đá cao vút, những thanh âm ngân dài, khi trầm, khi bổng, như một bản hòa âm tự nhiên, góp phần làm sâu thêm trải nghiệm nơi miền đá cổ.
Hua Mạ – Điểm đến mới hấp dẫn của Thái Nguyên
Rời Hua Mạ, điều đọng lại không nằm ở những khung hình đã chụp, mà ở một cảm giác khó gọi tên, như thể vừa đi qua một ranh giới vô hình. Ranh giới giữa sáng và tối, giữa thực tại và huyền thoại, giữa những gì mắt thấy và những gì tâm trí còn tiếp tục tưởng tượng.
Trong bối cảnh hạ tầng giao thông đến khu du lịch Ba Bể đã được nâng cấp, thời gian di chuyển ngày càng thuận lợi, Hua Mạ đang dần hiện rõ vai trò của một điểm dừng chân mở đầu cho hành trình khám phá Đông Bắc. Một nơi hội tụ vẻ đẹp của địa chất, chiều sâu của văn hóa và sức hút của sự nguyên sơ.
Và có lẽ, điều khiến Hua Mạ ở lại lâu nhất trong ký ức không phải là những khối thạch nhũ lấp lánh, mà là cảm giác khi đứng giữa lòng núi, lặng nghe một không gian tưởng chừng vô tri lại đang kể chuyện. Một câu chuyện không khép lại khi rời đi, mà còn âm thầm tiếp diễn trong mỗi người, như tiếng vọng xa xăm chưa bao giờ dứt khỏi lòng đá.
Được biết, Động Hua Mạ là một trong những điểm khảo sát trong chương trình Famtrip – Presstrip Thái Nguyên với chủ đề “Thiên đường du lịch hồ trên núi”, do Trung tâm Khai thác, Xúc tiến phát triển du lịch tỉnh Thái Nguyên tổ chức ngày 05 và 06/5/2026.
Chương trình nhằm đẩy mạnh truyền thông, quảng bá tiềm năng và các sản phẩm du lịch đặc trưng, đồng thời tăng cường liên kết với doanh nghiệp lữ hành trong xây dựng tour tuyến, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường khách du lịch đến Thái Nguyên.
Tuấn Dương
